เมื่อวันที่ 7 สิงหาคม 2569 นายณพลเดช มณีลังกา อดีตอนุกรรมการพุทธศาสนาฯ สภาผู้แทนราษฎร กล่าวว่า ภาพแห่งความประทับใจที่ สมเด็จพระมหาวชิรคุณดิลก (เอื้อน หาสธมฺโม) เจ้าอาวาสวัดสามพระยา วรวิหาร เข้าถวายสักการะและทำสามีจิกรรมแด่ พระพรหมวชิรปัญญาจารย์ (ทองดี สุรเตโช) เจ้าอาวาสวัดราชโอรสาราม ราชวรวิหาร เนื่องในเทศกาลเข้าพรรษา เป็นภาพที่สะท้อนคารวธรรมและความกตัญญูระหว่างครูกับศิษย์ได้อย่างงดงาม และเป็นแบบอย่างที่ควรได้รับการเผยแพร่ในสังคมไทย

นายณพลเดช กล่าวว่า พระพรหมวชิรปัญญาจารย์เป็นพระเถระที่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวาง ทั้งในด้านการศึกษา การพระศาสนา ภาษาไทย และการอบรมพระภิกษุสามเณร โดยในมุมมองเชิงวิชาการ สามารถกล่าวถึงคุณูปการสำคัญได้ 5 ประการ ดังนี้

1. ราชบัณฑิต ผู้ทรงคุณวุฒิของประเทศ

พระพรหมวชิรปัญญาจารย์ได้รับการยกย่องเป็น ราชบัณฑิต อันสะท้อนถึงการได้รับการยอมรับในฐานะนักปราชญ์ของชาติ ผู้มีองค์ความรู้ด้านภาษาไทย วรรณศิลป์ พระพุทธศาสนา และพระปริยัติธรรม เป็นผู้มีบทบาทสำคัญในการธำรงรักษามรดกทางวิชาการของประเทศ

2. ครูผู้สร้างพระเถระและนักวิชาการคณะสงฆ์

ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา พระพรหมวชิรปัญญาจารย์ได้ทำหน้าที่เป็นอาจารย์สอนวิชาฉันท์และวิชาแต่งไทย ชั้นประโยค ป.ธ.8–9 ถ่ายทอดความรู้ให้แก่พระภิกษุสามเณรจำนวนมาก ซึ่งต่อมาได้เติบโตเป็นพระราชาคณะ พระเถระ และนักวิชาการของคณะสงฆ์ไทย

การเป็น “ครูของพระผู้ใหญ่” ถือเป็นคุณูปการที่มีคุณค่าอย่างยิ่ง เพราะเป็นการสร้างคนให้มาสืบทอดพระพุทธศาสนา

3. ผู้ทรงภูมิธรรมและแบบอย่างแห่งคารวธรรม

แม้กาลเวลาจะผ่านไป แต่พระลูกศิษย์จำนวนมากยังคงเดินทางไปกราบและทำสามีจิกรรมต่อท่านทุกปี สะท้อนว่าความเคารพมิได้เกิดจากตำแหน่ง หากเกิดจากคุณธรรม ความเมตตา ความรู้ และความเป็นครูที่แท้จริง

ภาพของสมเด็จพระมหาวชิรคุณดิลกก้มกราบครูของตน จึงเป็นภาพที่แสดงถึงหลัก “นิวาต” หรือความอ่อนน้อมถ่อมตน ซึ่งเป็นคุณธรรมสำคัญในพระพุทธศาสนา

4. ผู้มีคุณูปการต่อการศึกษาพระปริยัติธรรม

พระพรหมวชิรปัญญาจารย์อุทิศชีวิตให้กับการศึกษาพระปริยัติธรรม การส่งเสริมภาษาไทย การแต่งคำประพันธ์ และการสร้างบุคลากรของคณะสงฆ์ จนได้รับการยอมรับว่าเป็นหนึ่งในพระนักวิชาการผู้ทรงคุณูปการของประเทศ

5. ได้รับความเคารพจากคณะสงฆ์ทั่วประเทศ

พระเถระจำนวนมาก ทั้งพระราชาคณะและสมเด็จพระราชาคณะ ยังคงให้ความเคารพและเข้าถวายสักการะท่านอย่างสม่ำเสมอ แสดงให้เห็นถึงการยอมรับทั้งในด้านความรู้ ความประพฤติ และคุณธรรม ซึ่งเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นจากการปฏิบัติตนตลอดชีวิต มิใช่เพียงจากสมณศักดิ์

นายณพลเดช กล่าวว่า หากพิจารณาจากคุณูปการทั้ง 5 ประการ ได้แก่ การเป็นราชบัณฑิต การเป็นครูของพระเถระ การสร้างคุณูปการด้านการศึกษา ความเป็นผู้ทรงภูมิธรรม และการได้รับความเคารพจากคณะสงฆ์ ย่อมสะท้อนให้เห็นว่าพระพรหมวชิรปัญญาจารย์เป็นพระเถระผู้มีคุณูปการอย่างสูงต่อพระพุทธศาสนาและประเทศชาติ

อย่างไรก็ตาม การสถาปนาสมเด็จพระราชาคณะเป็น พระราชอำนาจ ที่ทรงใช้ตามกฎหมายและราชประเพณีของไทย การกล่าวถึงคุณูปการของพระเถระในเชิงวิชาการ จึงเป็นเพียงการอธิบายผลงานและคุณลักษณะที่สังคมยกย่อง มิใช่ข้อสรุปเกี่ยวกับการพระราชทานสมณศักดิ์

มิติที่ลึกกว่าภาพแห่งการกราบ

นายณพลเดช กล่าวทิ้งท้ายว่า ภาพที่สร้างความประทับใจแก่สังคมไทยครั้งนี้ ไม่ได้อยู่ที่การที่ สมเด็จพระมหาวชิรคุณดิลก ดำรงสมณศักดิ์สูงกว่า หากแต่อยู่ที่การที่ เจ้าคุณพระพรหมวชิรปัญญาจารย์เป็น “อาจารย์” ผู้ประสิทธิ์ประสาทวิชาให้แก่สมเด็จพระราชาคณะ ผู้เป็นศิษย์

“ในพระพุทธศาสนา ตำแหน่งเป็นเรื่องของการปกครอง แต่ความเป็นครูเป็นเรื่องของพระคุณ ผู้ให้ปัญญาย่อมเป็นผู้มีพระคุณเหนือสิ่งอื่นใด ศิษย์ที่ประสบความสำเร็จแล้วไม่ลืมครู คือแบบอย่างของกตัญญูกตเวที และเป็นมรดกทางจารีตประเพณีไทยที่สืบทอดมาตั้งแต่สมัยสุโขทัยและกรุงศรีอยุธยา”

นายณพลเดช กล่าวอีกว่า ภาพของศิษย์ผู้เป็นสมเด็จพระราชาคณะก้มกราบครูของตน จึงเป็นบทเรียนที่ทรงคุณค่าสำหรับสังคมไทย ว่า ความรู้สร้างความสามารถ แต่ความกตัญญูสร้างความยิ่งใหญ่ของคน และเป็นเครื่องยืนยันว่า ไม่ว่าศิษย์จะได้รับเกียรติยศสูงเพียงใด “ครู” ยังคงเป็นผู้มีพระคุณที่ควรได้รับการเคารพสูงสุด