วันที่ 22 กุุมพาพันธ์ 2569  พระเมธีวัชรบัณฑิต หรือ “เจ้าคุณหรรษา” ผอ.หลักสูตรสตินวัตกรรมและสันติศึกษา มจร  ซึ่งขณะนี้กำลังพานิสิตระดับโท-เอก หลักสูตรสตินวัตกรรมและสันติศึกษา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เดินทางไปทัศนศึกษาและปฎิบัติธรรม ตามโครงการ ธรรมจาริกแดนพุทธภูมิตามรอยสันติภาพ ระหว่างวันที่ 15 -24 กุมภาพันธ์ 2569 ได้เปิด 3 เหตุผลสำคัญ ทําไม?? เชตวันมหาวิหาร จึงเป็นศูนย์กลางพระพุทธศาสนา ในสมัยพุทธกาลช่วงกลาง และช่วงปลาย มีความละเอียดว่า

1: เครือข่ายเข็มแข็ง

ในช่วงเวลาที่พระพุทธเจ้าได้ประทับอยู่ ณ เมืองราชคฤห์ แคว้นมคธนั้น เมืองแห่งนี้ จัดได้ว่าเป็นศูนย์ทางการค้าและการลงทุน อนาถปิณฑิกเศรษฐีได้เดินทางไป Road Show และทำมาค้าขายในเมืองดังกล่าว จึงได้มีโอกาสพบและฟังธรรมจากพระพุทธเจ้า ในจังหวะเดียวกันนี้ จึงได้กราบนิมนต์ให้พระพุทธเจ้าได้เสด็จไปโปรดญาติโยมชาวเมืองสาวัตถีด้วย

หลังจากกลับมาเมืองสาวัตถี อนาถปิณฑิกเศรษฐีจึงได้ทุ่มกำลังกาย กำลังใจ กำลังทรัพย์ และกำลังบริวารสร้างเชตวันมหาวิหารจนกลายเป็นสะพานให้พระพุทธเจ้าเสด็จมาเผยแผ่พระศาสนา แรงกระเพื่อมดังกล่าว จึงเป็นเหตุชักพาให้พระเจ้าปเสนทิโกศล นางวิสาขามหาอุบาสิกา ธนัญชัยเศรษฐี รวมถึงชนชั้นนำในยุคนั้นได้มีโอกาสได้พบและฟังธรรมจากพระพุทธเจ้า จนนำไปสู่การฝังงรากพระพุทธศาสนาให้เจริญรุ่งเรืองด้วยพลังของเครือข่ายดังกล่าว

2: อาณาจักรทรงพลัง

ความเจริญรุ่งเรือง และความอยู่รอดปลอดภัยของพุทธจักร จำเป็นต้องอาศัยความเกื้อหนุน และความคุ้มครองรักษาจากฝ่าย อาณาจักร เพราะภารกิจหลักของ พระพุทธศาสนาคือการส่งมอบ Soft Power เมื่อเกิดภัยภายนอก จึงจำเป็นต้องอาศัยอำนาจรัฐเข้า มาช่วยคุ้มครองป้องกัน

การเริ่มต้นประดิษฐานพระศาสนาในพรรษาที่ 2 พระเจ้าพิมพิสาร มีบทบาทสำคัญในการถวายวัดเวฬุวนาราม วัดแห่งแรกในพระพุทธศาสนา ทรงเป็นพุทธมามกะน้อมนำพระพุทธ พระธรรมและพระสงฆ์เป็นที่พึ่งที่ระลึก อีกทั้งคุ้มครอง และดูและพระศาสนามิให้กลุ่มคนที่มีความคิด ความเชื่อต่างมาเบียดเบียน หรือทำลายคณะสงฆ์ พร้อมทั้งถวายการดูแลพระพุทธเจ้าและเหล่าสาวกให้ปฏิบัติศาสนกิจ สอนธรรมนำปฏิบัติให้แก่พลเมืองในแคว้นมคธอยู่อย่างร่มเย็นเป็นสุข

พระเจ้าปเสนทิโกศลก็เช่นเดียวกัน พระองค์ได้ทำหน้าที่ คุ้มครอง ดูแลพระพุทธศาสนา ถวายการอุปัฏฐากพระพุทธเจ้า ปกป้องพระธรรม นำพลเมืองปฏิบัติธรรม คุ้มครองพระสงฆ์ มิให้ศาสนิกของลัทธิ ความเชื่ออื่น เช่น กลุ่มนิครนธ์มา เบียดเบียน และทำลายพระพุทธศาสนา ไม่ว่าจะส่งนางจิญจมาณวิกามาสร้างหลักฐานเท็จใส่ร้ายพระพุทธเจ้า หรือสร้างวัดปิดทางเข้าเชตวันด้วยหวังลาภก็ตาม

3:ภูมิรัฐศาสตร์อำนวย

หลังจากการสวรรคตของพระเจ้าพิมพิสาร พระเจ้าปเสนทิโกศล เจ้าเมืแงแคว้นโกศล ได้กลายเป็น Hub ทางการเมืองปกครอง การทหาร การค้าขาย และการศึกษาเป็นต้น แทนที่อย่างน่าสนใจ

เมืองสาวัตถีอยู่กึ่งกลางของรัฐ ต่างๆ ทำให้ระบบโลจิสติกส์เพื่อ เดินทางไปเผยแผ่ธรรมะทำหน้า สะดวก และง่ายดาย สามารถเดิน ทางไปกลับโดยใช้เวลาไม่นาน ทางเหนือขึ้นไปโปรดชาวกัมมาส ธัมมชนบท และรัฐสักกะ ทาง ตะวันออกเชือกลุ่มรัฐมัลละ วัชชี และมคธ ทางตะวันตกเฉียงใต้ เชื่อรัฐกาสี เมืองสาเกต เมืองโกสัม พี ทางใต้เชื่อมอุรุเวรกัสสปะ หรือ พุทธคยา เป็นต้น

นอกจากนี้ เจ้าแห่งเจ้าใน 16 แคว้น คือพระเจ้าปเสนทิโกศล พระองค์ทรงอำนาจ ทั้งการทหาร เศรษฐกิจ การเมือง การศึกษา และสังคม เป็นที่ย้ำเกรงของแคว้นต่างๆ อีกทั้งทรงมีวิสัยทัศน์ และวิสัยธรรม ผู้นำทางการเมือง การศึกษา ก็ย้ำเกรงและให้ความเคารพ และถวายพระเกียรติแก่พระพุธเจ้าด้วยเช่นกัน การขยับตัวของพระเจ้าปเสนทิโกศลจึงเป็นที่จับตามองของเจ้าเมือง และผู้คนต่างๆ ใน 16 แคว้น

อาจักรค้ำจุนพุทธจักร จึงทำให้เกิดการเชื่อมประสานระหว่าง Hard Power กับ Soft Poer ได้อย่างทรงพลัง โลกเชื่อธรรม ธรรมรักษาโลก จึงทำให้ชุมชน และสังคมในสมัยพุทธกาลมีความร่มเย็นเป็นสุข

จาก 3 เหตุผลหลักข้างต้น จึงเป็นเหตุปัจจัยสำคัญ ที่ทำให้พระพุทธเจ้าได้แระทับจำพรรษาเผยแผ่ธรรม ในเมืองสาวัตถีเป็นระยะเวลา 25 พรรษา โดยอยู่จำพรรษา ณ เชตวันมหาวิหาร 19 พรรษา และปุพพาราม 6 พรรษา ซึ่งเป็นการอยู่จำพรรษาเกินกึ่งหนึ่ง จาก 45 พรรษา หลังจากบรรลุธรรมและเสด็จเดินทางไปอยู่จำพรรษา และเผยแผ่ธรรมในเมืองต่างๆ

แนวทางดังกล่าว สามารถนำมาประยุกต์ใช้ในการประดิษฐาน และเผยแผ่ธรรมของพระสงฆ์ในสมัยปัจจุบันได้เป็นอย่างดียิ่ง โดยสามารถกำหนดได้ว่า ในแต่ละจังหวะ และช่วงเวลานั้น การจะออกเดินทางไปจำพรรษา และเผยแผ่พระพุทธศาสนาควรจะประเมินจากตัวแปรอะไรบ้าง จึงจะทำให้ระยะเวลาที่แสนสั้นก่อให้เกิดคุณค่า และประโยชน์สูงสุดแก่มวลมนุษยชาติ และเหล่าสรรพสัตว์ทั้งหลาย ที่เฝ้ารอแสงสว่างแห่งธรรม เพื่อนำตนให้พ้นทุกข์ พบสุขนิรันดร์