บทวิเคราะห์เชิงลึก: เปรียบเทียบกฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ พ.ศ. 2557 และ พ.ศ. 2569 เฉพาะงานด้านพุทธศาสนสถานและศาสนสมบัติ

บทสรุปผู้บริหาร

รายงานการวิเคราะห์ฉบับนี้มุ่งเน้นการประเมินและเปรียบเทียบการปรับเปลี่ยนโครงสร้างองค์กรของสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ (พศ.) ตามกฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ พ.ศ. 2557 และฉบับปรับปรุงใหม่ พ.ศ. 2569 โดยเจาะลึกเฉพาะมิติการบริหารจัดการ “พุทธศาสนสถาน” และ “ศาสนสมบัติ” ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญในการขับเคลื่อนความมั่นคงของสถาบันพระพุทธศาสนาในประเทศไทย การศึกษาครั้งนี้ตั้งอยู่บนฐานการวิเคราะห์ของหลักกฎหมายปกครอง ลำดับศักดิ์ของกฎหมาย (Lex Superior) หลักเกณฑ์การออกแบบโครงสร้างองค์กรภาครัฐตามมาตรฐานของสำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน (ก.พ.) และสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ (ก.พ.ร.) รวมถึงการบูรณาการหลักพุทธธรรมและกฎหมายคณะสงฆ์เข้าด้วยกัน

ข้อค้นพบที่สำคัญชี้ให้เห็นว่า โครงสร้างการแบ่งส่วนราชการตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2557 ซึ่งรวมศูนย์ภารกิจด้านทรัพย์สินทั้งหมดไว้ภายใต้ “สำนักงานศาสนสมบัติ” เพียงหน่วยงานเดียวนั้น ก่อให้เกิดปัญหาคอขวดในการบริหารจัดการและเกิดช่องโหว่ในการกำกับดูแล การรวมศูนย์ดังกล่าวไม่สอดคล้องกับปริมาณงานที่แท้จริง โดยเฉพาะเมื่อพิจารณาจากสถิติจำนวนวัดทั่วประเทศกว่า 40,000 แห่ง และวัดร้างที่มีมากถึง 1,485 แห่งในสถิติปี พ.ศ. 2564 และเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง ซึ่งนำไปสู่วิกฤตการณ์การทุจริตเงินอุดหนุนวัดและการบริหารทรัพย์สินที่ขาดความโปร่งใสในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา

เพื่อตอบสนองต่อวิกฤตดังกล่าวและสอดรับกับข้อเสนอแนะของคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) กฎกระทรวง พ.ศ. 2569 จึงได้สร้างการเปลี่ยนแปลงเชิงกระบวนทัศน์ (Paradigm Shift) โดยการแยกส่วนราชการด้านทรัพย์สินออกเป็นสองกองหลัก ได้แก่ “กองศาสนสมบัติกลาง” ที่ดูแลทรัพย์สินอันเป็นของรัฐและวัดร้าง และ “กองส่งเสริมการจัดการศาสนสมบัติของวัด” ซึ่งตั้งขึ้นใหม่เพื่อรับผิดชอบการกำกับดูแล ส่งเสริม และวางมาตรฐานบัญชีสำหรับวัดที่มีพระภิกษุอยู่อาศัย การแยกส่วนราชการนี้ถือเป็นความก้าวหน้าทางยุทธศาสตร์ที่ส่งผลดีต่อการกระจายขอบเขตการควบคุม (Span of Control) และเสริมสร้างความโปร่งใส

อย่างไรก็ตาม การปรับโครงสร้างย่อมนำมาซึ่งความท้าทายในทางปฏิบัติ โดยเฉพาะความเสี่ยงจากการทำงานแบบไซโล (Silo Effect) ระหว่างกองพุทธศาสนสถานและกองที่ดูแลศาสนสมบัติ รวมถึงข้อจำกัดด้านทรัพยากรบุคคลของสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัด (พศจ.) ที่ต้องรับภาระหนักขึ้นในการตรวจสอบระบบการเงินของวัดในพื้นที่ ท้ายที่สุด ภาครัฐจำเป็นต้องระมัดระวังมิให้กลไกการกำกับดูแลที่เข้มงวดนี้เข้าไปก้าวก่ายอำนาจการปกครองของเจ้าอาวาสและคณะสงฆ์ตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 โดยต้องยึดมั่นในบทบาท “ผู้อุปถัมภ์และส่งเสริม” ผ่านหลักพรหมวิหาร 4 และอปริหานิยธรรม เพื่อรักษาสมดุลระหว่างฝ่ายอาณาจักรและพุทธจักรอย่างยั่งยืน

บริบทและภูมิหลังของการปรับปรุงโครงสร้างการแบ่งส่วนราชการ

ความจำเป็นในการปรับปรุงกฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติจากปี พ.ศ. 2557 มาสู่ปี พ.ศ. 2569 ไม่ได้เกิดขึ้นจากความต้องการจัดระเบียบภายในกระทรวงเพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลพวงจากแรงกดดันทางสังคม กฎหมาย และพลวัตของสถาบันพระพุทธศาสนาในประเทศไทย การจัดการทรัพยากรของวัดซึ่งมีมูลค่ามหาศาลได้รับความสนใจอย่างยิ่งยวดหลังจากการเปิดโปงขบวนการทุจริตเงินทอนวัด ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความหละหลวมของกฎหมายเก่าที่ให้อำนาจเด็ดขาดแก่เจ้าอาวาสโดยปราศจากระบบการตรวจสอบและถ่วงดุลทางบัญชีที่เหมาะสม คณะกรรมการ ป.ป.ช. ได้เสนอแนะต่อคณะรัฐมนตรีให้มีการจัดทำฐานข้อมูลกลาง การกำหนดเกณฑ์เงินอุดหนุนที่โปร่งใส และการบังคับใช้กลไกทางบัญชีอย่างเคร่งครัด

ควบคู่ไปกับปัญหาด้านการเงิน สถิติของพุทธศาสนสถานในประเทศไทยแสดงให้เห็นถึงความเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างประชากรสงฆ์ ข้อมูลสถิติระบุว่าประเทศไทยมีวัดร้างเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยในปี พ.ศ. 2564 มีการสำรวจพบวัดร้างจำนวน 1,485 แห่ง และข้อมูลล่าสุดชี้ให้เห็นตัวเลขวัดร้างที่อาจสูงถึงกว่า 5,000 แห่ง โดยกระจุกตัวอยู่ในภาคเหนือ โดยเฉพาะจังหวัดเชียงใหม่ที่มีวัดร้างมากถึง 986 แห่ง วัดร้างเหล่านี้มาพร้อมกับที่ดินและศาสนสมบัติกลางที่ต้องการการปกป้องคุ้มครองทางกฎหมายและการจัดประโยชน์เพื่อไม่ให้ถูกบุกรุกโดยเอกชน ท่ามกลางบริบทเหล่านี้ รัฐบาลจึงได้ตรากฎกระทรวงการดูแลรักษาและจัดการศาสนสมบัติของวัด พ.ศ. 2564 ที่กำหนดเพดานการเก็บเงินสดของวัดไว้ไม่เกินหนึ่งแสนบาท และกำหนดเงื่อนไขการเช่าที่ดินวัดที่เข้มงวดขึ้น รวมไปถึงการออกระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยการคุ้มครองพระพุทธศาสนา พ.ศ. 2568 ซึ่งจัดตั้งคณะกรรมการคุ้มครองพระพุทธศาสนาแห่งชาติ (คพช.) ขึ้นมากำกับดูแลเชิงนโยบาย การที่ฝ่ายนโยบายมีการปรับตัวขนานใหญ่ ย่อมบังคับให้สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติในฐานะหน่วยปฏิบัติ ต้องปรับปรุงโครงสร้างองค์กรตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2569 เพื่อสร้างกลไกรับลูกทางนโยบายให้เกิดผลสัมฤทธิ์อย่างเป็นรูปธรรม

การวิเคราะห์ลำดับศักดิ์ทางกฎหมายและฐานอำนาจ

ในการวิเคราะห์เชิงสถาบันและกฎหมายปกครอง สิ่งแรกที่ต้องพิจารณาคือความชอบด้วยกฎหมายของการจัดตั้งส่วนราชการ ซึ่งเป็นการใช้อำนาจของฝ่ายบริหารในการออก “กฎหมายลำดับรอง” (Subordinate Legislation) กฎหมายลำดับรองเหล่านี้จะต้องมีฐานอำนาจที่ชัดเจนจาก “กฎหมายแม่บท” (Enabling Act) และจะต้องไม่ขัดต่อกฎหมายที่มีลำดับศักดิ์สูงกว่าตามหลักการ Lex Superior Derogat Legi Inferiori

ฐานอำนาจในการออกกฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการ

กฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ ทั้งฉบับ พ.ศ. 2557 และ พ.ศ. 2569 ตราขึ้นโดยอาศัยอำนาจตามความในมาตรา 8 ฉ แห่งพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2543 มาตรา 8 ฉ บัญญัติให้การแบ่งส่วนราชการภายในกรม หรือส่วนราชการที่เรียกชื่ออย่างอื่นและมีฐานะเป็นกรม ให้ออกเป็นกฎกระทรวงและให้ระบุอำนาจหน้าที่ของแต่ละส่วนราชการไว้ในกฎกระทรวงด้วย การอ้างอิงมาตรานี้เป็นการยืนยันความชอบด้วยกฎหมายของฐานอำนาจอย่างสมบูรณ์ สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติมีฐานะเป็นส่วนราชการที่เรียกชื่ออย่างอื่นและมีฐานะเป็นกรม ขึ้นตรงต่อนายกรัฐมนตรี ดังนั้น การที่นายกรัฐมนตรีเป็นผู้ลงนามบังคับใช้กฎกระทรวงดังกล่าวจึงเป็นการใช้อำนาจที่ถูกต้องตามหลักนิติรัฐ

ความสอดคล้องกับพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505

กฎหมายสารบัญญัติที่เป็นแกนกลางของการดำเนินงานของสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติคือ พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 และที่แก้ไขเพิ่มเติม การแบ่งส่วนราชการจะต้องไม่ละเมิดหรือก้าวล่วงบทบัญญัติในพระราชบัญญัตินี้

ในประเด็นการปกครองและจัดการวัด มาตรา 31 กำหนดให้วัดมีฐานะเป็นนิติบุคคล และเจ้าอาวาสเป็นผู้แทนของวัด มาตรา 37 กำหนดให้เจ้าอาวาสมีหน้าที่บำรุงรักษาวัด จัดกิจการและศาสนสมบัติของวัดให้เป็นไปด้วยดี เมื่อพิจารณากฎกระทรวง พ.ศ. 2569 ข้อ 14 ที่จัดตั้ง “กองส่งเสริมการจัดการศาสนสมบัติของวัด” พบว่ามีการใช้ถ้อยคำทางกฎหมายที่ระมัดระวังอย่างยิ่ง โดยระบุหน้าที่ว่า “ดำเนินการจัดการทรัพย์สิน จัดประโยชน์ จัดเก็บรายได้ และรักษาผลประโยชน์ของศาสนสมบัติของวัดที่มีพระภิกษุอยู่อาศัยตามที่ได้รับมอบอำนาจให้ดำเนินการแทนวัด…” การกำหนดเงื่อนไข “ตามที่ได้รับมอบอำนาจ” เป็นการยืนยันว่ากฎกระทรวงฉบับนี้เคารพในฐานะนิติบุคคลของวัดและอำนาจดั้งเดิมของเจ้าอาวาสตามมาตรา 31 และ 37 อย่างเคร่งครัด หากขาดถ้อยคำนี้ กฎกระทรวงจะสุ่มเสี่ยงต่อการขัดกฎหมายแม่บททันที กลไกนี้ยังสอดรับกับระเบียบมหาเถรสมาคม ว่าด้วยการจัดการที่ดินแทนวัด พ.ศ. 2567 ที่อนุญาตให้เจ้าอาวาสมอบอำนาจแก่ไวยาวัจกรหรือเจ้าหน้าที่ พศ. เพื่อทำนิติกรรมแทนวัดได้

ในส่วนของการดูแลวัดร้างและศาสนสมบัติกลาง มาตรา 32 ทวิ ของพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ฯ ให้อำนาจสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติปกครองดูแลรักษาวัดร้าง รวมทั้งที่วัดและทรัพย์สินของวัดนั้น ส่วนมาตรา 40 กำหนดให้การดูแลรักษาและจัดการศาสนสมบัติกลางเป็นอำนาจหน้าที่ของ พศ. และให้ถือว่า พศ. เป็นเจ้าของศาสนสมบัติกลางนั้นด้วย ดังนั้น การที่กฎกระทรวง พ.ศ. 2569 ข้อ 13 กำหนดให้ “กองศาสนสมบัติกลาง” ทำหน้าที่จัดประโยชน์ พัฒนารายได้ และเป็นนายทะเบียนทรัพย์สินของศาสนสมบัติกลางและวัดร้าง จึงเป็นการรับลูกจากเจตนารมณ์ของพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ฯ โดยตรงและไม่มีข้อขัดแย้งประการใด

ความสอดคล้องกับกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้อง

การปรับโครงสร้างนี้ยังตอบสนองต่อพลวัตทางกฎหมายอื่น ๆ โดยเฉพาะระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยการคุ้มครองพระพุทธศาสนา พ.ศ. 2568 ซึ่งจัดตั้ง คพช. ที่มีอำนาจระดับชาติในการกำหนดมาตรการและกลไกปกป้องพระพุทธศาสนาและจัดการศาสนสมบัติ โครงสร้างใหม่ของ พศ. ที่มีหน่วยงานเฉพาะทางอย่างกองกฎหมาย กองศาสนสมบัติกลาง และกองส่งเสริมการจัดการศาสนสมบัติของวัด ถือเป็นการเตรียมพร้อมในฐานะ “ฝ่ายเลขาธิการและหน่วยปฏิบัติ” เพื่อรองรับข้อสั่งการจาก คพช. ได้อย่างมีนัยสำคัญ นอกจากนี้ การประเมินกฎหมายย่อมต้องสอดคล้องกับพระราชบัญญัติหลักเกณฑ์การจัดทำร่างกฎหมายและการประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมาย พ.ศ. 2562 ซึ่งมุ่งหวังให้กฎหมายทุกฉบับรวมถึงกฎกระทรวงถูกทบทวนเพื่อลดความซ้ำซ้อนและเพิ่มประสิทธิภาพ การออกกฎกระทรวงฉบับใหม่เพื่อยกเลิกฉบับเก่าจึงเป็นไปตามหลักการประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมายดังกล่าว

กฎหมายแม่บทและลำดับศักดิ์สูงกว่า	การรองรับในกฎกระทรวง พ.ศ. 2569	บทวิเคราะห์สถานะทางกฎหมาย
พ.ร.บ.ระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534 (มาตรา 8 ฉ)	ตรากฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการและระบุอำนาจหน้าที่	ชอบด้วยกฎหมาย ถือเป็นการมอบอำนาจนิติบัญญัติ (Delegated Legislation) ที่สมบูรณ์แบบ
พ.ร.บ.คณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 (มาตรา 31, 37) วัดเป็นนิติบุคคล เจ้าอาวาสมีอำนาจจัดการทรัพย์สิน	ข้อ 14 กองส่งเสริมการจัดการศาสนสมบัติของวัด ปฏิบัติการ “ตามที่ได้รับมอบอำนาจให้ดำเนินการแทนวัด”	สอดคล้องและไม่ขัดแย้ง เคารพในอำนาจของเจ้าอาวาสและการเป็นนิติบุคคลของวัด ป้องกันการใช้อำนาจรัฐเกินขอบเขต
พ.ร.บ.คณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 (มาตรา 32 ทวิ, 40) พศ. มีหน้าที่ดูแลวัดร้างและเป็นเจ้าของศาสนสมบัติกลาง	ข้อ 13 กองศาสนสมบัติกลาง ดูแล จัดการ และเก็บรายได้จากวัดร้างและศาสนสมบัติกลาง	สอดคล้องโดยตรง ถือเป็นการสร้างหน่วยปฏิบัติตามอำนาจหน้าที่ที่กฎหมายสารบัญญัติกำหนดไว้

การวิเคราะห์โครงสร้างองค์กรจากกฎกระทรวง: ภาพรวมเชิงเปรียบเทียบ

การวิเคราะห์โครงสร้างองค์กร (Organizational Structure) สะท้อนให้เห็นถึงปรัชญาการทำงานของส่วนราชการในแต่ละยุคสมัย เมื่อนำกฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ พ.ศ. 2557 และ พ.ศ. 2569 มาเปรียบเทียบกัน จะพบพัฒนาการที่มีนัยสำคัญ โดยเฉพาะการจัดกลุ่มภารกิจ (Functional Grouping) และการกำหนดสายการบังคับบัญชา (Hierarchy) ซึ่งมีรายละเอียดดังนี้

โครงสร้างภารกิจด้านพุทธศาสนสถาน

ตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2557 “กองพุทธศาสนสถาน” เป็นเสาหลักสำคัญในการจัดการกายภาพของวัด ครอบคลุมตั้งแต่การสร้าง การตั้ง การรวม การย้าย การยุบเลิกวัด การขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมา การยกวัดร้างเป็นวัดมีพระภิกษุ ไปจนถึงการบูรณปฏิสังขรณ์และการสำรวจรังวัดที่ดินของทั้งวัด วัดร้าง และศาสนสมบัติกลาง

ในกฎกระทรวง พ.ศ. 2569 “กองพุทธศาสนสถาน” ยังคงมีอำนาจหน้าที่ดังกล่าวครบถ้วน ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่ากระบวนการวงจรชีวิตของวัด (Life Cycle of a Temple) ยังคงเป็นภารกิจหลักที่เปลี่ยนแปลงไม่ได้ตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ฯ การขออนุญาตสร้างวัดยังต้องอิงเกณฑ์พื้นที่ไม่น้อยกว่า 6 ไร่ มีประชาชนสนับสนุนไม่น้อยกว่า 1,000 คน และห่างจากวัดอื่นไม่น้อยกว่า 2 กิโลเมตร ตลอดจนขั้นตอนที่สลับซับซ้อนในการขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมา ซึ่งถือเป็นการแยกที่ดินออกจากบ้านเมืองเพื่อให้พระสงฆ์ทำสังฆกรรมได้อย่างบริสุทธิ์ อย่างไรก็ดี โครงสร้างใหม่ได้เพิ่มมิติเชิงนโยบายให้กับกองพุทธศาสนสถาน โดยเน้นการส่งเสริมให้วัดเป็น “ศูนย์กลางการเรียนรู้และแหล่งภูมิปัญญา” ซึ่งเป็นการเปลี่ยนบทบาทจากเพียงหน่วยงานอนุมัติอนุญาตด้านกายภาพและเอกสารสิทธิ์ที่ดิน (Regulator) ไปสู่บทบาทผู้อำนวยความสะดวกด้านการพัฒนาเชิงสังคม (Promoter)

การแบ่งแยกและเพิ่มความเชี่ยวชาญด้านศาสนสมบัติ

จุดเปลี่ยนทางโครงสร้างที่เด่นชัดที่สุดในกฎกระทรวง พ.ศ. 2569 คือการยกเลิก “สำนักงานศาสนสมบัติ” ตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2557 ซึ่งเป็นหน่วยงานร่มใหญ่ที่ควบรวมภารกิจการดูแลทรัพย์สินทั้งในส่วนของ “ศาสนสมบัติกลาง” และ “ศาสนสมบัติของวัด” ไว้ในที่เดียว การรวมศูนย์ภารกิจในอดีตทำให้เกิดปัญหาคอขวด (Bottleneck) เนื่องจากประเภทและธรรมชาติการจัดการของทรัพย์สินทั้งสองประเภทแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง ศาสนสมบัติกลางถือเป็นทรัพย์สินที่รัฐโดย พศ. มีความเป็นเจ้าของ สามารถบริหารจัดการได้โดยตรง ในขณะที่ศาสนสมบัติของวัดเป็นสมบัติของนิติบุคคล ซึ่งผูกพันอยู่กับความประสงค์ของผู้บริจาคและอำนาจการบริหารของเจ้าอาวาส

กฎกระทรวง พ.ศ. 2569 แก้ปัญหานี้โดยการใช้หลักการความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน (Specialization) แตกหน่วยงานออกเป็นสองกองหลัก:

1.กองศาสนสมบัติกลาง:มุ่งเน้นการจัดการ “ทรัพย์สินส่วนกลาง” และ “วัดร้าง” อย่างเต็มที่ โดยทำหน้าที่ศึกษา วิเคราะห์ วางระบบ จัดทำทะเบียน และเก็บรายได้ เพื่อจัดทำงบประมาณศาสนสมบัติกลางประจำปี การโฟกัสที่จุดเดียวนี้สมเหตุสมผลเมื่อพิจารณาว่าประเทศไทยมีวัดร้างเพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดด การมีหน่วยงานเฉพาะกิจเพื่อเฝ้าระวังไม่ให้ที่ดินวัดร้างถูกบุกรุก และสร้างมูลค่าเพิ่ม (Value Creation) ผ่านการจัดประโยชน์ให้เช่าอย่างโปร่งใสจึงมีความจำเป็นสูงสุด

2.กองส่งเสริมการจัดการศาสนสมบัติของวัด:ทำหน้าที่ระดับมหภาคในการเสนอแนะนโยบาย วางระบบ กำหนดหลักเกณฑ์ และมาตรฐานด้านบัญชีและระบบการเงินให้กับวัดที่มีพระภิกษุอยู่อาศัยกว่า 40,000 แห่งทั่วประเทศ รวมถึงควบคุมดูแลเมื่อได้รับการมอบอำนาจ นี่คือกลไกโดยตรงที่ออกแบบมาเพื่อสกัดกั้นช่องโหว่ของการทุจริตและการยักยอกเงินวัดที่เคยเป็นปัญหาเรื้อรังระดับชาติ

การกระจายอำนาจสู่สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัด (พศจ.)

โครงสร้างสายการบังคับบัญชาตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2569 ได้เสริมความแข็งแกร่งให้กับราชการส่วนภูมิภาค ในอดีตอำนาจหน้าที่ของ พศจ. ตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2557 มีขอบเขตจำกัดอยู่เพียงการ “ส่งเสริม ดูแล รักษา และทำนุบำรุงศาสนสถานและศาสนสมบัติกลางในจังหวัด” แต่กฎกระทรวง พ.ศ. 2569 ข้อ 17 ได้ขยายขอบเขตความรับผิดชอบของ พศจ. อย่างมีนัยสำคัญ โดยให้มีหน้าที่ “ส่งเสริม สนับสนุน ให้คำปรึกษา และกำกับดูแลการจัดการระบบการเงินและบัญชีของวัด การบริหารจัดการทรัพย์สินของวัด รวมทั้งการประเมินผลและบูรณาการการตรวจสอบร่วมกับหน่วยงานราชการในจังหวัด” การมอบหมายภารกิจนี้สอดรับกับการกระจายศูนย์ (Decentralization) ทำให้การกำกับดูแลวัดเกิดขึ้นในระดับพื้นที่อย่างใกล้ชิดและรวดเร็ว โดยร่วมมือกับหน่วยงานฝ่ายปกครองและความมั่นคงในจังหวัด

มิติการจัดโครงสร้าง	กฎกระทรวง พ.ศ. 2557	กฎกระทรวง พ.ศ. 2569	ผลกระทบเชิงโครงสร้าง
การกำกับดูแลศาสนสมบัติ	รวมศูนย์ไว้ที่ “สำนักงานศาสนสมบัติ” กองเดียว	แยกเป็น “กองศาสนสมบัติกลาง” และ “กองส่งเสริมการจัดการศาสนสมบัติของวัด”	ลดความอุ้ยอ้าย สร้างความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง (Functional Demarcation)
การกำกับระบบการเงินวัด	ให้ความช่วยเหลือทั่วไป ไม่มีกลไกการบังคับมาตรฐานบัญชีที่ชัดเจน	บังคับให้ “กองส่งเสริมฯ” กำหนดมาตรฐานบัญชีและการเงินของวัดระดับชาติ	อุดช่องโหว่การทุจริตเงินวัด สร้างธรรมาภิบาลทางบัญชีที่ตรวจสอบได้
บทบาท พศจ. (ภูมิภาค)	อำนาจดูแลทั่วไปในส่วนของจังหวัด	เพิ่มอำนาจกำกับดูแลบัญชีวัดและบูรณาการตรวจสอบกับส่วนราชการอื่นในจังหวัด	ขยายอำนาจระดับปฏิบัติการ (Frontline enforcement) ช่วยให้การตรวจสอบรัดกุมขึ้น

การประเมินข้อดี (Strengths) และข้อเสีย (Weaknesses) อย่างตรงไปตรงมา

ในฐานะผู้เชี่ยวชาญการประเมินโครงสร้างองค์กรภาครัฐตามหลักเกณฑ์ของ ก.พ. การมองภาพรวมของการปรับโครงสร้างต้องอาศัยความเป็นกลาง โดยพิจารณาทั้งประสิทธิภาพการบริหารราชการแผ่นดินและผลกระทบต่อทรัพยากรบุคคล

ข้อดีของโครงสร้างใหม่ (Strengths)

ประการแรก ความชัดเจนของภารกิจและการบริหารความเสี่ยง (Role Clarity and Risk Management) การแยกหน่วยงานด้านศาสนสมบัติออกเป็นสองกองหลัก ช่วยแก้ปัญหาการทับซ้อนของอำนาจหน้าที่อย่างเบ็ดเสร็จ กองศาสนสมบัติกลางสามารถทำหน้าที่เปรียบเสมือนกรมธนารักษ์ที่ดูแลที่ดินของรัฐ ในขณะที่กองส่งเสริมการจัดการศาสนสมบัติของวัดทำหน้าที่คล้ายกับผู้สอบบัญชีและที่ปรึกษาทางการเงินให้กับองค์กรเอกชน การแยกบทบาท (Segregation of Duties) เช่นนี้เป็นหลักการพื้นฐานของการควบคุมภายใน (Internal Control) ที่ยอดเยี่ยม ช่วยลดความเสี่ยงของการขัดกันแห่งผลประโยชน์ (Conflict of Interest) และตอบสนองต่อมาตรการป้องกันการทุจริตของ ป.ป.ช. ได้อย่างเป็นรูปธรรม

ประการที่สอง การยกระดับเส้นทางความก้าวหน้าในสายอาชีพ (Career Path Development) การปรับเปลี่ยนและเพิ่มจำนวนส่วนราชการระดับกอง เช่น การตั้งกองส่งเสริมการจัดการศาสนสมบัติของวัด กองยุทธศาสตร์และแผนงาน ตลอดจนกองกิจการในสมเด็จพระสังฆราชฯ ย่อมหมายถึงการเพิ่มกรอบอัตรากำลังในระดับผู้อำนวยการกอง (ระดับอำนวยการต้นและสูง) เปิดโอกาสให้ข้าราชการพลเรือนภายในสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติมีช่องทางในการเลื่อนระดับที่กว้างขึ้น เป็นการส่งเสริมขวัญกำลังใจและดึงดูดคนเก่ง (Talent Retention) เข้าสู่องค์กรตามหลักเกณฑ์ของ ก.พ.

ประการที่สาม การบูรณาการเครือข่ายต่อต้านการทุจริตแบบเชิงรุก กฎกระทรวง พ.ศ. 2569 ได้สร้างกลไกศูนย์ปฏิบัติการต่อต้านการทุจริต (ศปท.) และการขยายอำนาจให้ พศจ. เข้าไปสอดส่องและบูรณาการการตรวจสอบร่วมกับหน่วยงานราชการอื่นในจังหวัด สิ่งนี้ทำให้การจัดการวัดที่เคยเป็นเสมือน “แดนสนธยา” ถูกเปิดเผยเข้าสู่ระบบธรรมาภิบาลสมัยใหม่ ป้องกันปัญหาผู้มีอิทธิพลท้องถิ่นหรือไวยาวัจกรทุจริตยักยอกสมบัติของศาสนา

ข้อเสียและความท้าทายของโครงสร้างใหม่ (Weaknesses & Challenges)

ประการแรก สภาวะการทำงานแบบไซโลและคอขวดในการประสานงาน (Silo Effect & Coordination Bottlenecks) แม้การแยกกองจะช่วยเพิ่มความเชี่ยวชาญ แต่ในกระบวนการทำงานจริง มักมีความคาบเกี่ยวกันเสมอ ตัวอย่างเช่น หากวัดต้องการรังวัดที่ดินเพื่อทำเรื่องขอเช่าที่ดินเพื่อจัดประโยชน์ กระบวนการรังวัดออกโฉนดและการดูแลเขตวิสุงคามสีมาเป็นอำนาจของ “กองพุทธศาสนสถาน” แต่การบริหารสัญญาเช่าและการจัดเก็บรายได้เป็นของ “กองส่งเสริมการจัดการศาสนสมบัติของวัด” การแยกกองอาจทำให้สายพานการทำงาน (Workflow) ยาวขึ้น ข้าราชการต้องส่งเอกสารข้ามหน่วยงาน หากไม่มีระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ (Digital Platform) ที่เชื่อมโยงฐานข้อมูลที่ดีพอ จะทำให้การบริการประชาชนและพระสงฆ์เกิดความล่าช้า

ประการที่สอง ข้อจำกัดด้านทรัพยากรบุคคลที่ไม่สอดคล้องกับภารกิจ (Resource Constraint vs. Expanded Mandate) ข้อนี้เป็นข้อวิจารณ์ที่สำคัญที่สุดตามหลัก ก.พ.ร. การที่กฎกระทรวงมอบหมายให้ พศจ. ทั่วประเทศทำหน้าที่ให้คำปรึกษาและ “กำกับดูแลระบบการเงินและบัญชีของวัด” กว่า 40,000 แห่งนั้น เป็นภาระงานที่หนักหน่วงอย่างยิ่ง (Heavy Workload) ข้าราชการใน พศจ. ส่วนใหญ่เป็นนักวิชาการศาสนา ซึ่งมีความเชี่ยวชาญด้านศาสนพิธีและการปกครองคณะสงฆ์ มากกว่าจะมีความรู้ด้านมาตรฐานการบัญชี (Accounting Standards) หรือการตรวจสอบภายใน (Internal Audit) หากสำนักงบประมาณและ ก.พ. ไม่พิจารณาจัดสรรกรอบอัตรากำลังและเงินเดือนเพื่อจ้าง “นักบัญชี” หรือ “ผู้ตรวจสอบภายใน” ประจำ พศจ. อย่างเพียงพอ โครงสร้างอำนาจที่เขียนไว้อย่างสวยหรูในกฎกระทรวงอาจกลายเป็นเพียงอุดมคติที่ไม่สามารถปฏิบัติได้จริง และสร้างความกดดันให้แก่เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงาน

ประการที่สาม แรงต้านจากธรรมเนียมปฏิบัติของพุทธจักร (Cultural Resistance from the Sangha) การพยายามนำระบบบริหารจัดการแบบโลกวิสัย (Secular Management) เข้าไปจับกับโครงสร้างของวัด ย่อมสร้างความรู้สึกหวาดระแวงแก่เจ้าอาวาสและพระสังฆาธิการระดับท้องถิ่นที่คุ้นชินกับการบริหารแบบครอบครัว หรือการมอบหมายให้ไวยาวัจกรท้องถิ่นจัดการโดยไม่มีระบบบัญชีมาตรฐาน แม้เป้าหมายของรัฐคือความโปร่งใส แต่หากลงมือปฏิบัติด้วยท่าทีแข็งกร้าว โครงสร้างการตรวจสอบนี้อาจกลายเป็นความขัดแย้งเชิงนโยบายระหว่างหน่วยงานรัฐและคณะสงฆ์ได้

การวิเคราะห์ตามหลักเกณฑ์ของ ก.พ. และ ก.พ.ร.

เมื่อพิจารณาในมุมมองของนักยุทธศาสตร์และนักวิเคราะห์โครงสร้างองค์กรตามแนวทางของ ก.พ.ร. การปรับปรุงส่วนราชการในครั้งนี้จะต้องสอดคล้องกับ “หลักเกณฑ์การจัดตั้งส่วนราชการหรือการปรับปรุงส่วนราชการ” ซึ่งโดยปกติจะมุ่งเน้น 3 มิติหลัก ได้แก่ ความคุ้มค่าด้านค่าใช้จ่ายบุคคล, ตัวชี้วัดค่างาน และขอบเขตผลกระทบของงาน

โครงสร้าง พ.ศ. 2569 ของ พศ. สะท้อนการวิเคราะห์ค่างาน (Job Evaluation) ที่มีความซับซ้อนและมีปริมาณเพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดด ภารกิจของกองส่งเสริมการจัดการศาสนสมบัติของวัดในการสร้างระบบบัญชีมาตรฐาน ไม่ใช่เพียงงานธุรการ แต่เป็นงานเชิงระบบที่ส่งผลกระทบระดับชาติ ตอบสนองต่อดัชนีชี้วัดความท้าทายในความคิดสร้างสรรค์ (Problem Solving & Innovation) นอกจากนี้ การลดจำนวน “สำนักงานพุทธมณฑล” และ “กองส่งเสริมงานเผยแผ่ฯ” โดยยุบรวมกันเป็น “กองส่งเสริมพุทธมณฑลและการเผยแผ่พระพุทธศาสนา” เป็นการทำ Restructuring เพื่อลดความซ้ำซ้อน (Rightsizing) สอดคล้องกับหลักการบริหารแบบยืดหยุ่นของ ก.พ.ร. ซึ่งการยุบรวมนี้ช่วยประหยัดอัตรากำลังผู้บริหารและนำไปโปะให้กับส่วนราชการที่ตั้งใหม่ได้อย่างสมดุล (Zero-sum game in HR allocation)

ในเชิงระบบติดตามประเมินผล พระราชบัญญัติหลักเกณฑ์การจัดทำร่างกฎหมายและการประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมาย พ.ศ. 2562 บังคับให้หน่วยงานรัฐต้องประเมินกฎหมายทุกๆ 5 ปี การยกเลิกกฎกระทรวง พ.ศ. 2557 และประกาศฉบับ พ.ศ. 2569 จึงเป็นหนึ่งในกระบวนการที่สะท้อนให้เห็นว่า พศ. ได้มีการทบทวนภาระงานและโครงสร้างของตนอย่างสม่ำเสมอ เพื่อตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงของบริบททางสังคมและปัญหาที่เกิดขึ้นจริง

การวิเคราะห์เปรียบเทียบเชิงพุทธธรรมและการบริหารคณะสงฆ์

โครงสร้างการแบ่งส่วนราชการของ พศ. ตามกฎกระทรวงฉบับใหม่ ต้องเผชิญหน้ากับโครงสร้างการปกครองตามคติจารีตของคณะสงฆ์ซึ่งมีความเป็นฐานานุกรม (Hierarchy) เช่นกัน การปกครองสงฆ์แบ่งออกเป็น มหาเถรสมาคม เจ้าคณะใหญ่ เจ้าคณะภาค เจ้าคณะจังหวัด เจ้าคณะอำเภอ เจ้าคณะตำบล และท้ายที่สุดคือเจ้าอาวาส

ความสัมพันธ์ระหว่างอาณาจักรและพุทธจักร

โครงสร้างตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2569 กำหนดให้มี “สำนักเลขาธิการมหาเถรสมาคม” และ “สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัด” ซึ่งเปรียบเสมือน “โซ่ข้อกลาง” (Interlocking Mechanism) เชื่อมประสานระหว่างโลกวิสัยและศาสนจักร การขยายอำนาจให้ พศจ. ในการกำกับดูแลบัญชีวัดและบูรณาการการตรวจสอบ ถือเป็นการออกแบบโครงสร้างในลักษณะโครงสร้างแบบเมทริกซ์ (Matrix Organization) ที่เจ้าหน้าที่ พศจ. จะต้องทำงานตีคู่ขนานไปกับพระสังฆาธิการระดับจังหวัดและระดับอำเภอ การทำงานในลักษณะนี้มีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดการล้ำเส้น หากเจ้าหน้าที่รัฐมองตนเองเป็นเพียง “ผู้คุมกฎ” (Regulator)

ในมุมมองเชิงพุทธธรรม การบริหารจัดการบัญชีวัดและการดูแลศาสนสมบัติให้โปร่งใส เป็นส่วนหนึ่งของการรักษาวินัยของสงฆ์ให้บริสุทธิ์ การจัดทำโครงสร้างเพื่อป้องกันการทุจริตเป็นการป้องกันสงฆ์จากการต้องอาบัติ “อทินนาทาน” หรือข้อครหาเรื่องผลประโยชน์ นอกจากนี้ โครงสร้างและแนวปฏิบัติดังกล่าวยังสอดคล้องกับหลัก อปริหานิยธรรม 7 (ธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งความไม่เสื่อม) โดยเฉพาะข้อที่ว่าด้วยความพร้อมเพรียงกันประชุมและจัดกิจการให้สำเร็จลุล่วง ความโปร่งใสทางบัญชีจะทำให้องค์กรคณะสงฆ์เข้มแข็งและเรียกคืนความศรัทธาจากมหาชนกลับมาได้

อย่างไรก็ตาม การบังคับใช้โครงสร้างใหม่นี้จำเป็นอย่างยิ่งที่ข้าราชการ พศ. ต้องยึดมั่นในหลัก พรหมวิหาร 4 (เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา) และ สังคหวัตถุ 4 (ทาน ปิยวาจา อัตถจริยา สมานัตตตา) การใช้อำนาจของกองส่งเสริมการจัดการศาสนสมบัติของวัด จะต้องเริ่มต้นด้วยกระบวนการให้ความรู้และสร้างความเข้าใจ (เมตตาและอัตถจริยา) ไม่ใช่มุ่งเน้นการจับผิดหรือเพ่งโทษแต่เพียงอย่างเดียว รัฐต้องเป็นผู้อำนวยความสะดวกในการจัดทำบัญชีให้แก่วัดขนาดเล็กในชนบทที่ขาดแคลนทรัพยากรบุคคล แทนที่จะตั้งตัวเป็นเพียงผู้ตรวจการ การบริหารงานแบบเข้าอกเข้าใจเท่านั้นจึงจะสามารถหลอมรวมกลไกราชการเข้ากับศรัทธาทางศาสนาได้อย่างยั่งยืน

ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายและเชิงปฏิบัติการ

จากบทวิเคราะห์อย่างรอบด้าน นำมาสู่ข้อเสนอแนะเพื่อให้การบังคับใช้โครงสร้างองค์กรตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2569 บรรลุผลสัมฤทธิ์ในระดับสูงสุด ดังนี้:

1.ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย (Policy Level):

1.1การพัฒนาระบบนิเวศดิจิทัล (Digital Ecosystem):เพื่ออุดช่องว่างของการทำงานแบบไซโลระหว่างกองพุทธศาสนสถาน กองศาสนสมบัติกลาง และกองส่งเสริมฯ พศ. ต้องเร่งพัฒนาระบบฐานข้อมูลกลางด้านศาสนสมบัติ (Big Data Platform) โดยเชื่อมโยงฐานข้อมูลโฉนดที่ดินวัด, บัญชีการเงินของวัด, ระบบพิกัดวิสุงคามสีมา และบัญชีวัดร้างเข้าด้วยกัน การทำ Digital Transformation จะช่วยให้เจ้าอาวาสสามารถจัดทำรายงานบัญชีงบดุลประจำปีผ่านระบบออนไลน์ ลดการใช้กระดาษ และช่วยให้เจ้าหน้าที่ พศจ. สามารถกำกับดูแลได้แบบ Real-time ตามข้อเสนอแนะของ ป.ป.ช.

1.2การวางแผนอัตรากำลังเชิงยุทธศาสตร์ (Workforce Planning):พศ. จะต้องร่วมมือกับ ก.พ. และ ก.พ.ร. ในการขออนุมัติจัดตั้งตำแหน่ง “นักวิชาการเงินและบัญชี” ประจำสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดอย่างน้อยจังหวัดละ 1-2 อัตรา เพื่อให้การกำกับดูแลระบบการเงินของวัดกว่า 40,000 แห่ง สามารถเกิดขึ้นได้จริง ไม่ใช่เป็นเพียงนโยบายเลื่อนลอยในกระดา

2.ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติการ (Operational Level):

2.1 การจัดทำคู่มือมาตรฐานและหลักสูตรอบรม (Standardization & Capacity Building):กองส่งเสริมการจัดการศาสนสมบัติของวัด ควรกำหนดหลักเกณฑ์การทำบัญชีวัดที่เข้าใจง่าย แบ่งตามขนาดของรายได้ (Tiering System) และร่วมมือกับสถาบันการศึกษาเพื่อจัดอบรมเชิงปฏิบัติการให้แก่ “ไวยาวัจกร” และ “เจ้าอาวาส” อย่างต่อเนื่อง

2.2 การบูรณาการกระบวนการแบบเบ็ดเสร็จ (One-Stop Service):จัดทำคู่มือปฏิบัติงานกลางสำหรับประชาชนและคณะสงฆ์ ที่รวบรวมบริการของ พศ. เข้าด้วยกัน โดยใช้ระบบการติดต่อผ่านจุดเดียว (Single Point of Contact) เพื่อไม่ให้วัดต้องวิ่งประสานงานระหว่างกองต่างๆ ด้วยตนเอง

โครงร่าง PowerPoint ประกอบการนำเสนอ (Executive Presentation Outline)

   สำหรับนำเสนอต่อผู้บริหารระดับสูง คณะรัฐมนตรี หรือคณะกรรมการคุ้มครองพระพุทธศาสนาแห่งชาติ (จำนวน 12 สไลด์)

Slide 1: Title Slide

 1.1หัวข้อ:บทวิเคราะห์เชิงลึก: กฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ พ.ศ. 2569 สู่การปฏิรูปการจัดการพุทธศาสนสถานและศาสนสมบัติ

1.2 นำเสนอโดย:ผู้ทรงคุณวุฒิด้านการวิเคราะห์โครงสร้างองค์กรภาครัฐ

Slide 2: Executive Summary (บทสรุปภาพรวม)

2.1วิกฤตความท้าทาย: ปัญหาการทุจริตเงินทอนวัด, จำนวนวัดร้างสะสม (1,485+ แห่ง), และกระแสเรียกร้องความโปร่งใส

2.2การเปลี่ยนผ่าน (Paradigm Shift): ยกเลิกโครงสร้างผูกขาด 2557 สู่การกระจายอำนาจความเชี่ยวชาญเฉพาะด้านในปี 2569

Slide 3: Legal Hierarchy (หลักความสอดคล้องกับกฎหมายแม่บท)

3.1กฎหมายฐานอำนาจ: พ.ร.บ.ระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534 (มาตรา 8 ฉ)

3.2พ.ร.บ.คณะสงฆ์ 2505: รักษาความศักดิ์สิทธิ์ของ “นิติบุคคลวัด” โดยให้ พศ. ปฏิบัติหน้าที่เพียง “ผู้รับมอบอำนาจ” ในการจัดการศาสนสมบัติของวัด (ไม่ลิดรอนอำนาจเจ้าอาวาส)

Slide 4: วิวัฒนาการโครงสร้างองค์กร พ.ศ. 2557 สู่ 2569

แผนผัง Diagram เปรียบเทียบ:  ปี 2557: สำนักงานศาสนสมบัติ (ทำงานทุกรูปแบบ – คอขวด)

ปี 2569: กองศาสนสมบัติกลาง (ดูแลทรัพย์สินรัฐ) + กองส่งเสริมการจัดการศาสนสมบัติของวัด (ดูแลทรัพย์สินนิติบุคคลวัด)

Slide 5: บทบาทใหม่ “กองพุทธศาสนสถาน” (2569)

5.1 Life Cycle ของวัด: การสร้าง, ตั้ง, ยุบ, รังวัดที่ดิน, และการขอพระราชทานวิสุงคามสีมา (ยังคงเดิมและเข้มข้นขึ้น)

5.2 New Focus: ยกระดับให้วัดเป็น “ศูนย์กลางภูมิปัญญาชุมชน” และแหล่งเรียนรู้

Slide 6: บทบาทเฉพาะทาง “กองศาสนสมบัติกลาง”

6.1 Target: บริหารพอร์ตทรัพย์สินส่วนกลางและวัดร้างทั่วประเทศ

6.2 ภารกิจ: พัฒนารายได้เชิงพาณิชย์จากที่ดินรกร้าง, จัดทำทะเบียนทรัพย์สินกลาง และจัดทำงบประมาณศาสนสมบัติกลางประจำปี

Slide 7: หัวหอกแห่งความโปร่งใส “กองส่งเสริมการจัดการศาสนสมบัติของวัด”

7.1 หน่วยงานตั้งใหม่เพื่อตอบโจทย์ธรรมาภิบาลโดยเฉพาะ

7.2 ภารกิจชูโรง: เสนอนโยบาย กำหนดมาตรฐานบัญชี/การเงินของวัดทั่วประเทศ, จัดประโยชน์ทรัพย์สินแทนวัดเมื่อได้รับมอบอำนาจ

Slide 8: การเสริมเขี้ยวเล็บให้ “สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัด (พศจ.)”

8.1 ขยายขอบเขตการควบคุม (Span of Control): เพิ่มภารกิจในการกำกับดูแลบัญชีวัดในพื้นที่

8.2 เครือข่ายระดับภูมิภาค: บูรณาการการตรวจสอบร่วมกับหน่วยงานความมั่นคงและการปกครองในระดับจังหวัด ปิดช่องโหว่การทุจริตในชนบท

Slide 9: ข้อดีและจุดแข็งของการปรับโครงสร้าง (OPDC/OCSC Perspective)

9.1 Functional Specialization: แยกภารกิจชัดเจน ลดผลประโยชน์ทับซ้อน (Conflict of Interest)

9.2 Career Path: เปิดตำแหน่งผู้บริหารระดับสูง/ต้น ดึงดูดและรักษาบุคลากร (Talent Retention)

9.3 Anti-Corruption: มีกลไก ศปท. ตรวจสอบครบวงจรตั้งแต่ส่วนกลางถึงภูมิภาค ตอบโจทย์ ป.ป.ช.

Slide 10: ความท้าทายและจุดอ่อนที่ต้องระวัง (Risks & Cons)

10.1 Resource Constraint: ภาระงาน พศจ. ล้นมือ แต่ขาดบุคลากรสายนักบัญชี/ตรวจสอบภายใน

10.2 Silo Effect: อาจเกิดคอขวดข้ามกรม หากระบบเทคโนโลยีฐานข้อมูล (IT) ไม่เป็นเนื้อเดียวกัน

10.3 Cultural Resistance: แรงต้านจากคณะสงฆ์ท้องถิ่นที่ไม่คุ้นชินกับระบบราชการ

Slide 11: มุมมองเชิงพุทธธรรมและการบริหารคณะสงฆ์

11.1 บูรณาการ “อปริหานิยธรรม 7”: สร้างความโปร่งใส สกัดกั้นอทินนาทาน ปกป้องศรัทธาประชาชน

11.2 หลัก “พรหมวิหาร 4”: ข้าราชการ พศ. ต้องใช้เมตตานำหน้ากฎหมาย ทำหน้าที่ “พี่เลี้ยง” และ “ผู้อุปถัมภ์” ไม่ใช่ผู้จับผิดคณะสงฆ์

Slide 12: ข้อเสนอแนะเชิงยุทธศาสตร์เพื่อการขับเคลื่อน (Actionable Recommendations)

12.1 Digital Transformation: เร่งสร้าง Big Data Platform เชื่อมโยงระบบทะเบียนวัด บัญชีวัด และโฉนดที่ดินเข้าด้วยกัน

12.2 Capacity Building: ผลักดัน “หลักสูตรไวยาวัจกรยุคใหม่” ติดอาวุธความรู้ด้านกฎหมายและการเงิน

12.3 HR Strategy: เจรจา ก.พ. และสำนักงบประมาณ เพื่อขอกรอบอัตรากำลังสายสนับสนุน (นักบัญชี/นิติกร) ให้ พศจ. อย่างเร่งด่วน