“Thebuddh” ขอนำข้อมูลของสำนักข่าว “Thai PBS” รวบรวมไว้ว่า “เปรียญธรรม” เรียนแล้วนำไปทำอะไรได้บ้าง ?” โดยตัดเอาบางช่วงบางตอนมาเผยแผ่ต่อดังนี้

“เปรียญธรรม” เป็นคำที่คุ้นเคยในหมู่พุทธศาสนิกชน มีรายละเอียด ตลอดจนขั้นตอนในการเรียนและการสอบที่น่าสนใจ Thai PBS นำเกร็ดน่ารู้ เรื่องเปรียญธรรม มาบอกกัน

ย้อนเวลาการศึกษาพระปริยัติธรรมของพระสงฆ์ไทย ที่นำมาสู่ “เปรียญธรรม”

การศึกษาของพระสงฆ์ไทย เกิดขึ้นในสมัยสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส เมื่อครั้งยังทรงดำรงพระอิสริยยศเป็นกรมหมื่น ทรงพระปริวิตกถึงความเป็นไปของภิกษุสามเณร เนื่องจากการศึกษาภาษาบาลี หรือที่เรียกว่า การศึกษาพระปริยัติธรรม ล้วนเป็นภาษาบาลี ดังนั้น พระสงฆ์ที่ประสงค์จะรู้พระธรรมคำสอนของพระพุทธศาสนา จำต้องศึกษาภาษาบาลีให้แตกฉาน ซึ่งนับว่าเป็นเรื่องที่ยากไม่น้อยสำหรับภิกษุสามเณรในสมัยนั้น

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส จึงทรงพระดำริหาทางจัดการเล่าเรียนเพื่อให้ภิกษุสามเณรได้เรียนรู้พระธรรมวินัยได้สะดวกและกว้างขวางยิ่งขึ้น โดยทรงริเริ่มสอนพระธรรมวินัยแก่ภิกษุสามเณรบวชใหม่เป็นภาษาไทยขึ้นที่วัดบวรนิเวศวิหารเป็นครั้งแรก

เหตุการณ์ครั้งนั้น ถือเป็นจุดเริ่มต้นของการศึกษาพระปริยัติธรรมแบบใหม่ ที่เรียกว่า “นักธรรม” หรือเรียกอย่างเป็นทางการว่า พระปริยัติธรรมแผนกธรรม ควบคู่ไปกับการเรียนพระปริยัติธรรมแผนกบาลี ซึ่งเป็นหลักสูตรการศึกษาของพระสงฆ์ไทยมาแต่โบราณ

ในเวลาต่อมา มีการจัดสอบนักธรรมขึ้นเป็นครั้งแรก โดยสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงเป็นประธานมหาเถรสมาคม จัดให้มีการสอบองค์สามเณรรู้ธรรมขึ้นครั้งแรก ณ วัดบวรนิเวศวิหาร ราวเดือนตุลาคม พ.ศ.2454 ซึ่งนับจากวันนั้น การเรียนการสอนของพระสงฆ์ไทย ได้รับการสานต่อ และพัฒนาการมาจนถึงปัจจุบัน

รู้จักความหมาย “เปรียญธรรม”

เปรียญธรรม (ป.ธ.) หรือ ประโยค คือ ระดับชั้นการศึกษาพระปริยัติธรรมของคณะสงฆ์ไทย ซึ่เปรียญธรรมมีทั้งหมด 9 ชั้น 8 ระดับ แบ่งเป็น
เปรียญตรี : มี 3 ชั้น คือ ประโยค 1-2, ป.ธ.3
เปรียญโท : มี 3 ชั้น คือ ป.ธ.4, ป.ธ.5, ป.ธ.6
เปรียญเอก : มี 3 ชั้น คือ ป.ธ.7, ป.ธ.8, ป.ธ.9

“เปรียญธรรม” เทียบเท่าการศึกษาสายสามัญ

การเรียนจบเปรียญธรรมแต่ละชั้น นำมาเทียบเท่ากับการศึกษาสายสามัญ โดยพระสงฆ์ที่จบการศึกษาบาลีระดับเปรียญธรรม 3 ประโยค หรือเปรียญธรรม 5 ประโยค หรือเปรียญธรรม 6 ประโยค สามารถเทียบได้กับวุฒิการศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย หรือ ม.6

ทั้งนี้ตาม พ.ร.บ.การศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ. 2562 ระบุว่า ต้องจบเปรียญธรรม 3 ประโยค บวกวิชาสามัญเพิ่มเติม ถึงจะเทียบเป็นวุฒิการศึกษาระดับ ม.6 หรืออีกช่องทางหนึ่ง หากบวชตอนอายุ 16 ขึ้นไปแล้วสอบได้เปรียญธรรม 3 ประโยค ถือว่าเทียบวุฒิการศึกษาม.6 ได้ แต่หากบวชตอนอายุยังไม่พ้นเกณฑ์การศึกษาภาคบังคับ คือระหว่างอายุ 7-15 ปี แต่สอบเปรียญธรรม 3 ประโยคได้ จะต้องเรียนวิชาสามัญเพิ่มเติม

กรณีจบเปรียญธรรม 5 ประโยค ผู้ที่สอบได้ชั้นนี้หากได้รับแต่งตั้งให้เป็นครูสอน 1 ปี และทำการสอนมาแล้วไม่ต่ำกว่า 300 ชั่วโมง สามารถนำมาขอใบเทียบวุฒิการศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย รวมไปถึงผู้ที่เรียนจบระดับเปรียญธรรม 6 ประโยค สามารถนำมาเทียบเท่าการศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนปลายได้เช่นกัน

ส่วนกรณีจบเปรียญธรรม 9 ประโยค ตาม พ.ร.บ.การศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ.2562 ระบุว่า ผู้สำเร็จการศึกษาตามหลักสูตรพระปริยัติธรรม แผนกธรรมและแผนกบาลี สนามหลวง ชั้นเปรียญธรรม 9 ประโยค สามารถเทียบเท่ากับระดับปริญญาตรี

“เปรียญธรรม” เรียนแล้วนำไปทำอะไรได้บ้าง ?

สิ่งที่ได้รับจากการเรียนปริยัติธรรม คือ การเพิ่มพูนความรู้แก่พระสงฆ์ รวมทั้งยังสามารถนำความรู้มา “เทียบเท่า” วุฒิการศึกษาสามัญได้ นอกจากนี้ยังเป็นการบ่งบอกถึงคุณวุฒิทางการศึกษาของพระสงฆ์นั้น ๆ

และแม้ไม่ใช่เป็นข้อบังคับในทางเลื่อนสมณศักดิ์ แต่การมีเปรียญธรรม ยังถือเป็นจารีต ประเพณี ซึ่งรู้กันในทางคณะสงฆ์ ว่าใช้พิจารณาเลื่อนสมณศักดิ์ โดยหากพระสงฆ์เรียนจบเปรียญธรรม มักได้รับการพิจารณาเป็นพิเศษ

การสอบได้เปรียญสูง ยังเป็นที่เชิดหน้าชูตา ทั้งกับพ่อแม่ ครอบครัว ครูบาอาจารย์ และลูกศิษย์ลูกหา ในคราวเดียวกัน ในมุมของฆราวาส เวลานิมนต์พระสงฆ์ที่มีเปรียญธรรมสูง เพื่อไปประกอบกิจใด ๆ มักเป็นที่เชิดหน้าชูตาแก่เจ้าภาพด้วยเช่นกัน

ขึ้นชื่อว่า “ความรู้” ถือเป็นคุณ และเป็นสิ่งสร้างสรรค์ หากแต่การได้มาซึ่งความรู้ ควรเป็นเรื่องที่ถูกต้อง และเหมาะสม ความรู้ที่ได้มานั้น จะทรงคุณค่า และเป็นประโยชน์กับตัวตลอดไป…