ราชทินนามสมเด็จพระวชิรโกวิทเมธี นั้น มีทางสันนิษฐานภูมิหลังแห่งราชทินนามได้ว่า คำว่า “วชิร” เกิดเพราะความนิยมการประดิษฐ์ราชทินนามขึ้นใช้ในรัชกาลปัจจุบัน คำว่า “โกวิท” เกิดเพราะฉายาของเจ้าประคุณสมเด็จฯ ว่า โกวิโท ส่วนคำว่า “เมธี” เกิดเพราะความนิยมตามราชทินนามเดิมของเจ้าประคุณสมเด็จฯ ซึ่งได้รับพระราชทานสมณศักดิ์มีคำว่า “เมธี” ตามมาตั้งแต่เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญที่ พระเมธีวราภรณ์ พระราชาคณะชั้นเทพที่ พระเทพเมธี และพระราชาคณะเจ้าคณะรองชั้นหิรัญบัฏที่ พระพรหมวัชรเมธี

ในราชทินนามเจ้าประคุณสมเด็จพระวชิรโกวิทเมธี (สมเกียรติ โกวิทมหาเถระ ป.ธ.๙) กรรมการมหาเถรสมาคม ที่ปรึกษาเจ้าคณะภาค ๙ เจ้าอาวาสวัดอรุณราชวราราม โดยเฉพาะคำว่า โกวิทเมธี นั้น ควรอ่านอย่างไร คือควรอ่านว่า โก-วิ-ทะ-เม-ที หรือ โก-วิด-ทะ-เม-ธี หรือ โก-วิด-เมธี ?

ในจำนวนคำอ่านนี้ คำอ่านว่า โก-วิด-เมธี นั้น ไม่เหมาะ เพราะเสียทั้งศัพท์เดิมที่มาจากภาษาบาลี และเสียความนิยมการอ่านคำสมาสในภาษาไทย จึงเป็นอันตัดคำอ่านนี้ออกไปก่อน คงเหลือให้พิจารณาคำอ่านว่า โก-วิ-ทะ-เม-ที และ โก-วิด-ทะ-เม-ธี

พิจารณาในแง่ภาษาบาลีก่อน ราชทินนามเจ้าประคุณสมเด็จพระวชิรโกวิทเมธี อ่านตามบาลีว่า สม-เด็ด-พฺระ-วะ-ชิ-ระ-โก-วิ-ทะ-เม-ที ซึ่งมีรากศัพท์มาจากภาษาบาลีนั่นเอง โดยเฉพาะคำว่า โกวิทเมธี นั้นจะต้องอ่านว่า โก-วิ-ทะ-เม-ที

คำว่า โกวิท นั้น ในภาษาบาลีเดิม ต้องอ่านว่า โก-วิ-ทะ ไม่ใช่ โก-วิด-ทะ แปลตามรากศัพท์ว่า ผู้รู้จักใช้คำพูด, ผู้รู้จักบาป, ผู้ไม่ประสบคำว่านี้อะไร สำเร็จรูปมาจาก กุ บทหน้า วิท ธาตุในความรู้ หรือในความได้ เป็นต้น วิเคราะห์ได้หลายแบบ เช่น

กุํ วาจํ วินฺทตีติ โกวิโท

(ผู้ใดรู้จักคำพูด ผู้นั้นชื่อว่า โกวิท, ผู้รู้จักใช้คำพูด, ช่างพูด)

กุํ ปาปํ วินฺทตีติ โกวิโท

(ผู้ใดรู้จักบาป ผู้นั้นชื่อว่า โกวิท, ผู้รู้ชั่วดี)

กุํ กินฺนาม น วินฺทตีติ โกวิโท

(ผู้ใดไม่ประสบความไม่ดี คือไม่ประสบว่านี่ชื่ออะไร ผู้นั้น ชื่อว่า โกวิท, ผู้รอบรู้)

แต่โดยสาระสำคัญคำว่า โกวิท หมายถึง เนรุตต คือนักภาษา, นักปราชญ์, บัณฑิต ฉะนั้น ถ้าถือตามบาลีเช่นนี้ ก็เป็นอันได้ข้อสรุปว่า โกวิทเมธี อ่านตามบาลีว่า โก-วิ-ทะ-เม-ที ก็จบเรื่องไป และใช้เรียกเจ้าประคุณสมเด็จ ได้อย่างมั่นใจ สำหรับผู้เขียนนี้ ชอบใจคำอ่านแบบบาลี อย่างไรก็ตาม ควรศึกษา โกวิท ในแง่ภาษาไทยไว้ด้วย พอเป็นเครื่องประกอบความรู้

พิจารณาในแง่หลักภาษาไทยบ้าง ธรรมดาคำสมาสซึ่งมาจากภาษาบาลีสันสกฤตที่เข้าไปอยู่ในภาษาไทยนิยมออกเสียงพยางค์ท้ายของคำหน้า เช่น

คำว่า เอกราช (เอก-กะ-ราด) ออกเสียง กะ ท้ายคำหน้า ไม่อ่านว่า เอก-ราช

คำว่า โจรกรรม (โจ-ระ-กำ, โจน-ระ-กำ) ออกเสียง ระ ท้ายคำหน้า ไม่อ่านว่า โจน-กำ

คำว่า ภูมิศาสตร์ (พู-มิ-สาด) ออกเสียง มิ ท้ายคำหน้า ไม่อ่านว่า พูม-สาด

คำว่า เมรุมาศ (เม-รุ-มาด) ออกเสียง รุ ท้ายคำหน้า ไม่อ่านว่า เมน-มาด

จึงเป็นอันได้ข้อสรุปว่า คำว่า โกวิทเมธี อ่านว่า โก-วิ-ทะ-เม-ที คือมีเสียง ทะ กลางสมาส ส่วนพยางค์ว่า วิท นั้น จะอ่านอย่างไร ? คือควรอ่านว่า วิ-ทะ หรือ วิด-ทะ ? ขอให้พิจารณากันต่อไป

คำว่า โกวิท ที่ถูกนำมาใช้ในภาษาไทยนี้ พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ แนะนำให้อ่านว่า โก-วิด ฉะนั้น ถ้าถือตามนัยนี้คือถือตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตสถา พ.ศ. ๒๕๕๔ คำว่า โกวิทเมธี ก็ควรอ่านว่า โก-วิด-ทะ-เม-ที

ทั้งนี้ พึงเทียบกับคำว่า ธัมมิก, ธัมมิกราช ; คำว่า ธัมมิก พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิต-สถาน ให้อ่านว่า ทำ-มิก เช่นคำว่า สหธรรมิก (สะ-หะ-ทำ-มิก) และเมื่อเข้าสมาสก็มีเสียง กะ ท้ายคำหน้า เช่นคำว่า ธัมมิกราช อ่านว่า ทำ-มิก-กะ-ราด โดยมีข้อสังเกตว่า ก นั้น เป็นตัวสะกด อ่านว่า มิก และออกเสียง กะ ฉะนั้น ถ้าถือตามนัยนี้ ท ในคำว่า วิท จึงเป็นตัวสะกด อ่านว่า วิด และออกเสียง ทะ ฉะนั้น ถ้าถือตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตสถาน คำว่า โกวิทเมธี จึงควรอ่านว่า โก-วิด-ทะ-เม-ที

คำว่า โกวิท ตามมติพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ ว่าเป็นคำวิเศษณ์ (ว.) อ่านว่า โก-วิด แปลว่า ฉลาด, ชำนิชำนาญ, รอบรู้ในการอันใดอันหนึ่ง, เช่น อัศวโกวิท ว่า ผู้มีความชำนาญในเรื่องม้า.

จึงได้ข้อสรุปว่า โกวิทเมธี อ่านว่า โก-วิ-ทะ-เม-ที ตามบาลี โก-วิด-ทะ-เม-ที ตามภาษาไทย สุดแท้แต่จะตกลงเลือกใช้

ที่มาเพจ..บาลีสิกขการ รวมข้อเขียนเกี่ยวกับบาลี