วันที่ 21 เมษายน 2569 สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดลำปาง ได้เผยแพร่องค์ความรู้ว่าด้วย การแต่งตั้งไวยาวัจกร/ผู้ช่วยงาน/เจ้าหน้าที่/อาสาสมัคร: บทบาท หน้าที่ หนังสือมอบหมาย หน้าที่ อำนาจ และความรับผิด” โดยระบุว่า

ปัญหาที่พบบ่อยในการบริหารจัดการบุคลากรของวัด ปัญหาหนึ่งที่พบได้บ่อยในการบริหารจัดการวัดคือ ความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนของพระสังฆาธิการจำนวนมากที่คิดว่า “วัดต้องมีกรรมการวัด” เข้ามาบริหารจัดการทรัพย์สิน ซึ่งในความเป็นจริงแล้ว ตามกฎหมายคณะสงฆ์ไม่ได้มีบทบัญญัติให้วัดต้องมี “กรรมการวัด” อำนาจในการตัดสินใจขั้นสุดท้าย การสั่งการ และการบริหารจัดการวัดทั้งหมดเป็นของเจ้าอาวาสแต่เพียงผู้เดียว ตามมาตรา 37 และ 38 แห่งพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 สิ่งที่กฎหมายบังคับให้วัดต้องมีคือ “ไวยาวัจกร” ซึ่งเป็นคฤหัสถ์ผู้ช่วยเหลือรับใช้พระและเป็นตัวแทนในการดูแลรักษาจัดการทรัพย์สินของวัดตามที่เจ้าอาวาสมอบหมายเป็นหนังสือ

ปัญหาใหญ่ที่มักนำความเสี่ยงมาสู่เจ้าอาวาสคือ การแต่งตั้งไวยาวัจกรแล้ว “ละเลยการทำหนังสือมอบหมายอำนาจหน้าที่” การแต่งตั้งเพียงอย่างเดียวโดยไม่มีหนังสือมอบหมายอำนาจหน้าที่ เท่ากับไวยาวัจกรไม่มีอำนาจดำเนินการใดๆ แทนวัด และหากปล่อยให้กรรมการวัดหรืออาสาสมัครทั่วไปเข้ามาจัดการการเงินโดยพลการ ย่อมสุ่มเสี่ยงต่อความผิดทางกฎหมายทั้งต่อตัวผู้ปฏิบัติและเจ้าอาวาสผู้รับผิดชอบ

กรอบกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

• พ.ร.บ.คณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 มาตรา 45: กำหนดให้ไวยาวัจกรเป็น “เจ้าพนักงาน” ตามประมวลกฎหมายอาญา
• กฎมหาเถรสมาคม ฉบับที่ 18 (พ.ศ. 2536): ว่าด้วยการแต่งตั้งถอดถอนไวยาวัจกร ซึ่งอาศัยอำนาจตามมาตรา 15 ตรี แห่ง พ.ร.บ.คณะสงฆ์ พ.ศ.2505

หลักปฏิบัติ

• Do: ต้องปรึกษาสงฆ์ในวัด(เสียงเป็นเอกฉันท์) และขออนุมัติจากเจ้าคณะอำเภอก่อนแต่งตั้งหรือถอดถอนไวยาวัจกรเสมอ ห้ามเจ้าอาวาสดำเนินการโดยลำพัง
• Do: ต้องจัดทำ “หนังสือมอบหมายอำนาจหน้าที่” เป็นลายลักษณ์อักษรให้ไวยาวัจกรเสมอ โดยระบุขอบเขตงานให้ชัดเจน เช่น การเก็บค่าเช่า การเก็บรักษาทรัพย์สิน การจัดทำบัญชีรับจ่าย จัดการบัญชีนิตยภัต
• Do: การมอบหมายงานให้ “กรรมการวัด” ต้องกำหนดขอบเขตหน้าที่และระยะเวลาที่ชัดเจนเป็นลายลักษณ์อักษร เพื่อป้องกันการก้าวก่ายอำนาจของเจ้าอาวาส
• Don’t: ห้ามให้ “กรรมการวัด” มีอำนาจในการตัดสินใจสั่งการใดๆ ในนามของวัด เพราะอำนาจนั้นเป็นของเจ้าอาวาสแต่เพียงผู้เดียว กรรมการวัดมีสถานะเป็นเพียง “ผู้ช่วย” หรือ “ที่ปรึกษา” เท่านั้น
• Don’t: ห้ามให้ไวยาวัจกรปฏิบัติการใดๆ โดยไม่ได้รับหนังสือมอบหมายจากเจ้าอาวาส หากเกิดความเสียหาย เจ้าอาวาสจะต้องร่วมรับผิดชอบในความบกพร่องนั้นด้วย

เอกสารที่ควรมี
1.แบบฟอร์มคำสั่งแต่งตั้งไวยาวัจกร
2.หนังสือมอบหมายอำนาจหน้าที่แก่ไวยาวัจกร ซึ่งระบุขอบเขตหน้าที่ชัดเจน
3.แบบฟอร์มการแจ้งแต่งตั้งไวยาวัจกรไปยังนายอำเภอ พร้อมสำเนาใบตราตั้งไวยาวัจกรที่รับรองสำเนาถูกต้อง

สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดลำปาง ได้รวบรวมแบบฟอร์มที่เกี่ยวข้อง สามารถดาวน์โหลด ได้ที่ https://lpg.onab.go.th/th/content/category/detail/id/16/iid/78020