วันที่ 16 มีนาคม 2569  ศัพท์ “พระวินยาธิการ” หรือ “ตำรวจพระ” เป็นคำใหม่ที่ใช้เรียกพระภิกษุผู้ได้รับแต่งตั้งจากเจ้าคณะจังหวัดให้มีหน้าที่ช่วยเหลือด้านการปกครองคณะสงฆ์ในจังหวัดโดยเฉพาะหน้าที่เกี่ยวกับความเรียบร้อยด้านการปฏิบัติวินัยของพระภิกษุสามเณร พระวินยาธิการ มีหน้าที่แนะนำ ตักเตือนชี้แจงระเบียบปฏิบัติแก่พระภิกษุสามเณรที่ประพฤติไม่เรียบร้อย และหากไม่ปฏิบัติตามหรือทำผิดก็นำตัวส่งเจ้าคณะผู้รับผิดชอบหรือเจ้าหน้าที่บ้านเมืองให้ดำเนินการตามอำนาจหน้าที่

ในอดีต “พระวินยาธิการ” เป็นองค์กรที่เกิดขึ้นด้วย “จิตอาสา” จากพระภิกษุกลุ่มหนึ่งที่มีความห่วงใยต่อสถานการณ์คณะสงฆ์โดยเฉพาะปัญหาพระนอกรีต และพระปลอมเข้ามาบวช โดยเฉพาะเรื่องการเรี่ยไร บิณฑบาตผิดวินัย หรือพักแรมในที่อโคจร  และทั้งในอดีต “พระวินยาธิการ” ไม่มีกฎหมายหรือระเบียบอะไรรองรับกลายเป็น “องค์กรเถื่อน”

เมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม 2562  สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก ประธานกรรมการมหาเถรสมาคมได้ลงนามประกาศใช้ระเบียบมหาเถรสมาคมว่าด้วยพระวินยาธิการ

สาระสำคัญสำคัญของระเบียบนี้ กำหนดหน้าที่พระวินยาธิการมีหน้าที่ สอดส่องดูแล แนะนำ และระงับอธิกรณ์ (เรื่องราวที่เกิดขึ้น) เพื่อป้องกันไม่ให้พระภิกษุสามเณรประพฤติตนไม่เหมาะสมตามพระธรรมวินัย กฎมหาเถรสมาคม และกฎหมายบ้านเมือง

อำนาจหน้าที่:ตรวจตราและแนะนำตักเตือนภิกษุสามเณรที่ประพฤติผิดหากพบการกระทำความผิด สามารถจับกุมตัวส่งเจ้าคณะผู้รับผิดชอบหรือเจ้าหน้าที่บ้านเมืองดำเนินการต่อไป

ข้อจำกัดในการดำเนินงาน ไม่ได้รับอำนาจในการตัดสินให้สละสมณเพศ (สึก) ด้วยตนเอง แต่ต้องรายงานผู้ปกครองคณะสงฆ์

ปัจจุบันมีการจัดตั้งศูนย์พระวินยาธิการประจำจังหวัด/เขตเพื่อให้การทำงานร่วมกับตำรวจและเจ้าหน้าที่บ้านเมืองมีประสิทธิภาพมากขึ้น

ระเบียบพระวินยาธิการนี้เกิดขึ้นเพื่อมุ่งเน้นการรักษาความเรียบร้อยและความศรัทธาของพุทธศาสนิกชนเป็นสำคัญ

สาระสำคัญของระเบียบมหาเถรสมาคมว่าด้วยพระวินยาธิการ พ.ศ. 2562 นี้ ระบุว่า  ออกตามความในมาตรา 15 ตรีแห่งพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ (ฉบับที่ 2) พ.ศ.2535

เหตุผลสำคัญที่จำต้องออกระเบียบพระวินยาธิการ เนื่องด้วยการปฎิบัติหน้าที่ของพระวินยาธิการปัจุจุบัน ยังไม่มีบทบัญญัติรองรับที่ชัดเจน ดังนั้น เพื่อให้การปฎิบัติหน้าที่ของพระวินยาธิการเกิดความเรียบร้อยดีงาม ตามเจตนารมณ์แห่งการรักษาหลักพระธรรมวินัยและกฎหมาย จึงจำต้องออกระเบียบนี้

เนื้อหาหลัก ๆ ของระเบียบพระวินยาธิการ แบ่งออกเป็น 6 หมวด 28 ข้อ เช่น คณะกรรมการเจ้าคณะใหญ่ เป็นประธาน ไล่ลงไปจนถึงจังหวัด ซึ่งเจ้าคณะจังหวัดเป็นประธาน พร้อมทั้งเจ้าคณะอำเภอในจังหวัดอีกไม่เกิน 5 รูป ผู้ทรงคุณวุฒิ ร่วมเป็นคณะกรรมการ และจะต้องจัดตั้งศูนย์พระวินยาธิการประจำจังหวัด และตำบลหนึ่งให้มีพระวินยาธิการจำนวน 2 รูป โดย ได้รับเงินอุดหนุนรูปละ 2,000 พันบาทต่อปีอคุณสมบัติสำคัญคือ ต้องเป็นพระสังฆาธิการ เป็นเปรียญหรือมีความรู้นักธรรมเอก  อำนาจหน้าที่ คือ ตรวจตรา แนะนำ ชี้แจง ช่วยเหลือเจ้าพนักงานในการสืบสวน สอบสวนแล้วแต่กรณี หากเจอพระภิกษุสามเณร ไม่ยินยอมขออารักขาต่อพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจได้ เป็นต้น..

รายละเอียด ระเบียบ มส.ว่าด้วยพระวินยาธิการ